Swing Dansı Nedir? Lindy Hop ve Solo Jazz

Swing Planet
7 saat önce
6 dakikada okunur

Swing dansları, 1920'lerin sonundan 1940'lara uzanan dönemde Amerika Birleşik Devletleri'nde, caz müziğiyle birlikte gelişen sosyal dansların ortak adıdır. Afro-Amerikan toplulukların yarattığı bu geleneğin içinde Lindy Hop, Solo Jazz, Balboa, Shag ve Blues gibi türler yer alır.

Bu yazıda Lindy Hop ile Solo Jazz'ın ne olduğunu, aralarındaki farkı ve bu dansları tanımlayan temel kavramları açıklıyoruz. Geleneğin Batı Afrika'ya uzanan kökenini ise yazının sonundaki "Kökeni: Afro-Amerikan geleneğin mirası" bölümünde ayrıntılı ele alıyoruz.

Savoy Ballroom ve Lindy Hop'un doğuşu

Savoy Ballroom, 12 Mart 1926'da Harlem'de, Lenox Avenue üzerinde açıldı. Bir blok uzunluğundaki salonun iki sahnesi vardı; bir orkestra ara verdiğinde diğeri devam ettiği için müzik hiç kesilmiyordu.

Savoy'un ayırt edici özelliği, Amerika'da ırk ayrımının yasal olduğu bir dönemde ayrım gözetmeyen bir politika uygulamasıydı. Siyah ve beyaz dansçılar aynı pisti paylaşıyordu. Sahnesinden Chick Webb, Count Basie, Duke Ellington ve Benny Goodman gibi isimler geçti.

Lindy Hop bu salonda biçimlendi.

İsmin kökeni

Yaygın anlatıya göre 1928'de Harlem'deki Rockland Palace'ta düzenlenen bir dans maratonunda, dansçı George "Shorty" Snowden ile partneri Mattie Purnell, birbirlerinden ayrılıp doğaçlama yaptıkları bir figür sergiledi. Bir muhabirin ne yaptığını sorması üzerine Snowden'ın "Lindy Hop" yanıtını verdiği aktarılır. O günlerde Charles Lindbergh'in Atlas Okyanusu'nu tek başına uçarak geçmesi gündemdeydi.

İsmi Snowden'ın koyup koymadığı bazı araştırmacılar tarafından tartışılmaktadır. Ancak isim yerleşmiştir.

Snowden'ın mirası bugün de sürüyor: Solo Jazz dağarcığındaki "Shorty George" adımı onun adını taşır.

Whitey's Lindy Hoppers ve Frankie Manning

1930'ların ortasında Savoy'un fedaisi Herbert "Whitey" White, salonun en iyi dansçılarını bir araya getirerek Whitey's Lindy Hoppers adlı profesyonel topluluğu kurdu. Grup Amerika ve Avrupa'da turnelere çıktı, filmlerde ve Broadway yapımlarında yer aldı. 1942'de erkek üyelerinin İkinci Dünya Savaşı'na askere alınmasıyla dağıldı.

Bu topluluktan çıkan Frankie Manning, dansın seyrini değiştirdi. 1935'te Shorty Snowden'ın takımına karşı yapılan bir yarışmada ilk hava figürünü (sırt sırta takla) gerçekleştirdiği kabul edilir. Air steps böylece dansın parçası oldu.

Manning'in ikinci katkısı daha da belirleyicidir. 1980'lerde Lindy Hop yeniden canlanmaya başladığında, dönemin ustalarından hayatta olanlardan biriydi. Dünyayı dolaşarak ders verdi ve 2009'daki ölümüne kadar öğretmeyi sürdürdü. Bugün dünyada dans edilen Lindy Hop, büyük ölçüde onun aktardığı biçimdir.

Lindy Hop: temel kavramlar

Lindy Hop, eşli olarak yapılan swing dansıdır. Üç kavram üzerine kuruludur.

Swing-out. Dansın imzası sayılan figür. Partnerler kapalı pozisyondan açık pozisyona savrulur, kısa bir doğaçlama yapar ve yeniden buluşur. Sekiz vuruşluk dairesel bir yapıdır. Bu figürün kapalı pozisyonu Avrupa salon danslarının etkisini, açık pozisyonu ise doğaçlamaya alan tanıyan Afrika kökenli geleneği yansıtır. İki mirasın birleştiği yerdir.

Bounce. Tüm hareketin altında yatan ritmik esneme hissi. Dansçı dizlerini kilitlemez; müziğin her vuruşunu bedeninde taşır. Bounce olmadan atılan adımlar teknik olarak doğru olsa dahi swing hissi vermez.

Connection. Partnerler arasında kurulan fiziksel iletişim. Dansın yönünü belirleyen budur. Ezberlenmiş bir sıra takip edilmediği için, bir sonraki hareket bu iletişim aracılığıyla anlık olarak aktarılır.

Lindy Hop sekiz ve altı vuruşluk adım kalıplarına dayanır. Türkiye'de "swing dansı" ifadesiyle çoğunlukla kastedilen dans budur.

Solo Jazz: tek başına yapılan caz dansı

Solo Jazz, partner olmaksızın tek başına yapılan caz dansıdır. Literatürde authentic jazz veya vernacular jazz olarak da geçer.

Yaygın bir yanılgıyı düzeltmek gerekir: Solo Jazz, Lindy Hop'un tek kişilik uyarlaması değildir. Tarihsel sıralama tersinedir. Lindy Hop'ta görülen pek çok figür önce solo adımlar olarak sokakta ve salonda var olmuş, sonradan eşli dansın içine girmiştir. Solo Jazz, swing danslarının adım dağarcığını oluşturan ana kaynaktır.

Geleneğin aktarıcıları

Bugün Solo Jazz öğrenen bir dansçının eriştiği bilginin önemli kısmı iki isim üzerinden gelmiştir: Al Minns ve Leon James.

Her ikisi de Whitey's Lindy Hoppers üyesiydi. Sonraki yıllarda "The Jazz Dancers" adıyla birlikte çalıştılar ve otantik caz danslarının tarihi konusunda uzmanlaştılar. 1960'larda Marshall Stearns ile birlikte televizyon programlarına katıldılar; bu programlar kısmen tarih anlatımı, kısmen dans gösterisi niteliğindeydi.

En kalıcı katkıları ise bir belgeselde kayıt altına alındı. Rus asıllı yönetmen Mura Dehn, 1950'lerin başında Savoy Ballroom'a gelerek Amerikan siyah dans kültürünü belgelemeye başladı. Ortaya çıkan "The Spirit Moves: A History of Black Social Dance on Film" adlı beş saatlik belgesel, internet öncesi dönemde bu dansları öğrenmek isteyenler için birincil kaynak oldu. Al Minns ve Leon James, Pepsi Bethel ile birlikte filmde yer aldı.

Leon James 1970'te hayatını kaybetti. Al Minns 1980'lere kadar dans etmeyi ve ders vermeyi sürdürdü; İsveç Swing Dans Topluluğu'nun daveti üzerine verdiği atölyeler, Avrupa'daki canlanmanın öncülü sayılır.

Klasik rutinler

Solo Jazz doğaçlama yapılabildiği gibi, ortak dağarcık hâline gelmiş rutinlerle de dans edilir. Üçü klasikleşmiştir.

Shim Sham. Aslen step dansçıları Leonard Reed ve Willie Bryant tarafından derlenen bir step rutinidir; kaynaklarda tarih olarak 1926 ya da 1920'lerin sonu verilir. Rutinin ilk adı "Goofus"tur. 1930'larda step dansçılarının selamlama koreografisi hâline geldi ve step dansının "millî marşı" olarak anılmaya başlandı. New York'un Lindy Hop dansçıları rutini kendilerine uyarladı; Savoy tarzı Shim Sham böyle ortaya çıktı. Al Minns ve Leon James de kendi varyasyonlarını ekledi.

Big Apple. Başlangıçta bir "shout dance" idi: bir kişi figürleri yüksek sesle söylüyor, topluluk birlikte uyguluyordu. Frankie Manning bu ortak figürleri bir koreografiye dönüştürdü ve rutin Keep Punching filminde yer aldı.

Tranky Doo. Adı, Chicago'daki Club DeLisa'da sahneden en son çıkma ayrıcalığına sahip bir dansçının lakabından gelir. Koreografinin kime ait olduğu tartışmalıdır: uzun süre Pepsi Bethel'e atfedilmiş, ancak Frankie Manning, dans tarihçisi Cynthia R. Millman ile birlikte kaleme aldığı otobiyografisi Frankie Manning: Ambassador of Lindy Hop'ta koreografiyi 1940'ların ortasında kendisinin oluşturduğunu anlatır.

Lindy Hop ile Solo Jazz arasındaki fark

	Lindy Hop	Solo Jazz
Partner	Gerekli (derste partnerler değişir)	Gerekmez
Odak	İki dansçı arasındaki iletişim	Bireysel ifade ve ritim
Temel yapı	Swing-out, 8 ve 6 vuruşlu kalıplar	Adım dağarcığı ve klasik rutinler
Sosyal dansta yeri	Pistin merkezi	Şarkı aralarında ve grup rutinlerinde

İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Solo Jazz çalışan bir dansçının Lindy Hop'u daha müzikal olur; Lindy Hop yapan bir dansçı Solo Jazz'a başladığında kendi stilini fark eder.

Yine de bir tercih yapılacaksa: eşli dans fikri ilginizi çekiyorsa Lindy Hop, müziği kendi bedeninizle bireysel olarak keşfetmek istiyorsanız Solo Jazz uygundur.

Kökeni: Afro-Amerikan geleneğin mirası

Buraya kadar anlatılan her şey (Savoy'un pisti, swing-out, Shim Sham) tek bir geleneğin ürünüdür. Swing dansları bir stil tercihi olarak ortaya çıkmadı; yüzyıllara yayılan bir kültürel aktarımın sonucudur.

Bu geleneğin kaynağı Batı Afrika dans kültürüdür. Transatlantik köle ticaretiyle Amerika'ya zorla götürülen insanlar, ortak bir dilleri olmasa dahi dans ve ritim aracılığıyla iletişim kurmayı ve kültürlerini yaşatmayı sürdürdüler. Bu aktarım, Amerika'da yeni biçimler kazanarak Afro-Amerikan yerel caz dansı (African-American vernacular jazz dance) dediğimiz geleneği oluşturdu.

Bu geleneğin tanımlayıcı özellikleri, dans tarihçilerinin ortaklaştığı altı başlıkta toplanır:

Ritim: hareketin müziğin nabzıyla kurduğu doğrudan ilişki
Doğaçlama: anlık yaratımın koreografiye üstünlüğü
Kontrol: enerjinin dağılmadan yönetilmesi
Açısallık: Avrupa danslarının simetrik biçimlerine karşı köşeli duruşlar
Asimetri: vücudun farklı bölümlerinin bağımsız hareketi
Dinamizm: yumuşak ile keskin, yerde ile havada arasındaki sürekli karşıtlık

Bu estetikte özgünlük yalnızca hoş görülen değil, beklenen bir şeydir. Bir figürü bir başkasıyla birebir aynı biçimde yapmak makbul sayılmaz. Dansçının kendi kişiliğini katması esastır. Grup hâlinde dans edildiğinde bile herkesin kendi rengini getirmesi beklenir; ortaya "birlik içinde çeşitlilik" denen bir yapı çıkar.

Lindy Hop'un öncülleri de aynı geleneğin ürünleridir: Charleston, Breakaway, Texas Tommy, Black Bottom. Marshall Stearns gibi dans tarihçilerine göre Charleston'ın kökeni Aşanti dans geleneğine dayanır.

Kültürel sahiplenme meselesi

Bu dansların tarihi, aynı zamanda bir el değiştirme tarihidir. Afro-Amerikan yerel danslar, 20. yüzyıl boyunca eğlence endüstrisi tarafından beyaz izleyiciye uygun hâle getirilerek yeniden düzenlendi. Bu süreçte caz dansı canlı müzikle olan bağından koparıldı, bale ve modern dansla harmanlandı ve büyük ölçüde beyaz koreograflar tarafından kurallara bağlandı. Ortaya çıkan biçim "teatral caz" olarak bilinir ve kaynağıyla bağı zayıftır.

Dans tarihçisi Marshall Stearns, 1950'lerin sonunda "authentic jazz dance" (otantik caz dansı) terimini tam da bu ayrımı yapmak için kullanmaya başladı. Amacı, caz müziğiyle organik bağı olan asıl geleneği, ondan türetilmiş sahne biçimlerinden ayırt etmekti.

Bu dansları öğrenirken kökenini bilmek, bir nezaket meselesi değil, dansın kendisini anlamanın koşuludur.

Sık sorulan sorular

Swing dansı öğrenmek zor mudur?

Başlamak zor değildir. Temel ritmi ve partnerle iletişimi kavradıktan sonra kısa sürede sosyal dans edilebilecek seviyeye gelinir. Geliştirip zenginleştirmek ise uzun bir süreçtir; doğaçlamaya dayalı bir dansta öğrenilecek şey tükenmez. Bu nedenle dünyanın her yerinde dersler ve atölyeler sürekli düzenlenir; yılların dansçıları da bu eğitimlere katılmayı sürdürür.

Partnerim yok, ders alabilir miyim?

Alabilirsiniz. Derslerde partnerler düzenli olarak değişir. Farklı dansçılarla çalışmak eşli danslarda gelişimin en önemli unsurlarından biridir; aynı zamanda swing kültürünün kendisidir.

Dans geçmişim yok, sorun olur mu?

Olmaz. Başlangıç seviyesi sınıfları ön bilgi gerektirmez. Derslerimiz herkesin öğrenebileceği bir tempoda ilerler.

Yaş sınırı var mıdır?

Yoktur. Swing pistlerinde her yaştan dansçı bulunur.

Ne giymeliyim?

Hareketi kısıtlamayan kıyafetler ve zeminde dönmenize izin veren, tabanı fazla tutmayan rahat bir ayakkabı başlangıç için yeterlidir. Özel dans ayakkabısı gerekli değildir. İlerleyen süreçte dans ayakkabısı edinmek isterseniz, kendi markamız Jazz'N Fashion'ın el yapımı modellerini jazznfashion.com adresinden inceleyebilirsiniz.

Swing Planet'te swing dansları

Şişli Bomonti ve Kadıköy stüdyolarımızda düzenli olarak Lindy Hop ve Solo Jazz dersleri veriyoruz. Balboa ve Shag eğitimlerini ise dönemsel atölyeler ve özel programlar olarak düzenliyoruz.

Sınıflarımız başlangıç seviyesinden ileri seviyeye kadar kademeli olarak ilerler. Daha önce hiç dans etmediyseniz de rahatlıkla başlayabilirsiniz.

Haftalık derslerin yanı sıra düzenli pratik saatleri, sosyal dans geceleri ve etkinlikler düzenliyoruz. Burada yeni insanlarla tanışabilir, bol bol dans edebilir ve öğrendiklerinizi pratiğe dökebilirsiniz.

Derslere tek başınıza ya da arkadaşlarınızla başvurabilirsiniz. Lindy Hop derslerimizde partner değişimiyle çalıştığımız için partnerle gelmeniz gerekmez. Güncel sınıflar ve program için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

Bu yazıdaki tarihsel bilgiler şu kaynaklara dayanmaktadır: Marshall ve Jean Stearns, Jazz Dance: The Story of American Vernacular Dance (1968); Frankie Manning ve Cynthia R. Millman, Frankie Manning: Ambassador of Lindy Hop (2007); Jacqui Malone, Steppin' on the Blues; Mura Dehn, The Spirit Moves (belgesel); Frankie Manning Foundation arşivleri.