Lindy Hop Adını Nereden Aldı? Bir Swing Dansının Hikâyesi
Lindy Hop neden Lindy Hop?
Kısa cevabı şu: dans, adını 1927'de Atlantik'i tek başına ve aralıksız geçen ilk pilot Charles Lindbergh'ten aldı. O uçuş yılın en büyük haberiydi ve haftalarca gazetelerden düşmedi. Pilotun halk arasındaki lakabı Lindy'ydi, gazeteler uçuşu "hops off" diye duyurdu ve "hop" kelimesi İngilizcede aynı zamanda dans demekti.
Uzun cevap daha ilginç. Adı kimin, ne zaman koyduğu konusunda herkesin anlattığı hikâye ile dönemin gazetelerinde yazan şey aynı değil. Aşağıda ikisini yan yana koyduk.
Herkesin anlattığı hikâye
Swing dansıyla tanışan herkes ilk haftalarda aynı hikâyeyi duyar. Anlatılış şöyledir:
1927'de Charles Lindbergh Atlantik'i tek başına geçer. Ertesi sabah gazeteler tek bir manşetle çalkalanır: LINDY HOPS THE ATLANTIC. Aradan bir yıl geçmeden, Harlem'de bir dans maratonunda genç bir dansçı, George "Shorty" Snowden, partnerini savurup tek başına doğaçlama adımlar atmaya başlar. Bir gazeteci yanına sokulup sorar: "Bu ne dansı böyle?" Snowden, günlerdir herkesin ağzında olan o manşete gönderme yaparak cevap verir: "Lindy Hop." Dans, adını o anda alır.
Güzel bir hikâye. İçinde bir kahraman, bir espri ve tam bir doğum anı var. Bu yüzden herkes anlatıyor, biz de anlatıyoruz.
Peki gerçekten öyle mi oldu?
1927 ve 1928 gazetelerine bakınca hikâyenin bazı yerlerinin biraz farklı olduğu görülüyor. Ve o hâli, en az anlatılan kadar ilginç.
Önce uçuş: 20-21 Mayıs 1927
Charles Lindbergh 20 Mayıs 1927 sabahı New York'tan havalandı, ertesi gün Paris'e indi. Atlantik'i tek başına ve aralıksız geçen ilk pilottu.
Burada bir ayrım var. Atlantik'i aralıksız geçen ilk uçuş 1919'da Alcock ve Brown tarafından, iki kişilik ekiple ve daha kısa bir rotada yapılmıştı. Lindbergh'in yaptığı başkaydı: tek başına, aralıksız ve yaklaşık 5.800 kilometrelik New York-Paris rotasında.
Neden bu kadar büyük bir olaydı
New York'lu otelci Raymond Orteig, 1919'da New York ile Paris arasında aralıksız uçacak ilk pilote 25.000 dolar ödül koydu. Sekiz yıl boyunca kimse alamadı.
Denemeler ölümle bitiyordu. Eylül 1926'da René Fonck'un uçağı kalkışta alev alarak düştü, ekipten iki kişi öldü. Nisan 1927'de Noel Davis ve Stanton Wooster deneme uçuşunda hayatını kaybetti. 8 Mayıs 1927'de Fransız pilotlar Charles Nungesser ve François Coli Paris'ten havalandı ve bir daha görülmedi. Sekiz ayda altı kişi.
Lindbergh 20 Mayıs sabahı havalandığında, aynı rotada kaybolan son iki pilotun üzerinden sadece on iki gün geçmişti. Yirmi beş yaşındaydı ve yanında kimse yoktu.
Otuz üç buçuk saat sonra Paris'e indi. Le Bourget havaalanında onu yüz bin kişi bekliyordu. New York Times'ın ertesi günkü haberine göre kalabalık asker ve polis kordonunu yarıp uçağa ulaştı, yorgun pilotu kokpitten kucaklarında çıkardı.
Ertesi sabah Lindbergh dünyanın en çok konuşulan insanıydı ve adı haftalarca gazetelerden düşmedi. O günlerde bir dansa onun adının verilmesi kimseye tuhaf gelmezdi.
O günlerin manşetlerine bakalım. Kalkış günü Baltimore'da çıkan The Baltimore News'in akşam baskısı şu manşeti attı:
LINDBERGH HOPS OFF FOR PARIS
The Baltimore News, 20 Mayıs 1927 akşam baskısı. Manşetin altında "DARING FLIER STARTS OCEAN DASH ALONE" yazıyor.
İngilizcede "hop" hem sıçramak hem de kısa bir sıçrayışla mesafe katetmek demektir. Uçuş haberlerinde tam da bu anlamda kullanıldı. Aynı kelimenin İngilizcede uzun süredir başka bir anlamı daha vardı: dans, balo.
İniş gününde New York Times'ın 22 Mayıs 1927 tarihli birinci sayfası ise şunu yazdı:
LINDBERGH DOES IT! TO PARIS IN 33 1/2 HOURS; FLIES 1,000 MILES THROUGH SNOW AND SLEET; CHEERING FRENCH CARRY HIM OFF FIELD
New York Times, 22 Mayıs 1927 birinci sayfası.
Yani "Lindy Hops the Atlantic" tam bu hâliyle karşımıza çıkmadı. Ama hikâyenin özündeki şey doğru: "hop" kelimesi o günlerde Lindbergh'le birlikte anılıyordu, hem de manşette. Ve pilotun halk arasındaki lakabı zaten Lindy'ydi.
Hikâyenin ilk küçük farkı burada. Manşetin tam metni başka, ama mantığı yerinde duruyor.
Beklenmedik tarih: 8 Haziran 1927
Asıl sürpriz burada.
"Lindy Hop" ifadesinin bilinen en eski basılı kullanımı, uçuştan sadece üç hafta sonrasına ait. Kaliforniya'da yayımlanan San Mateo Times and Daily News Leader, 8 Haziran 1927 tarihli sayısında şöyle yazıyor:
"Obviously the first dance to be named for the Lindbergh flight was the 'Lindy Hop.'" Türkçesi: Lindbergh uçuşunun adını taşıyan ilk dans, belli ki 'Lindy Hop' oldu.
Bu tarihi bir kenara yazın: Haziran 1927.
Çünkü hikâyedeki o dans maratonu Haziran 1928'de. Yani ad, hikâyenin geçtiği andan bir yıl önce zaten basılmıştı, üstelik Harlem'de değil, kıtanın öbür ucunda.
Harlem maratonu: 17 Haziran 1928
17 Haziran 1928'de Harlem'de, 8. Cadde ile 155. Sokak'ın kesiştiği yerdeki Manhattan Casino salonunda bir dans maratonu başladı. Salon bu yıllarda Rockland Palace adını aldı. Harlem 1920'lerde Afro-Amerikan kültürünün merkeziydi. Bu maraton da o topluluğun içinde, kendi dansçılarıyla yapıldı.
Pistte 24 çift vardı. Maraton yaklaşık on sekiz gün sürdü. Sağlık Kurulu yarışmayı durdurduğunda ayakta dört çift kalmıştı.
Bu çiftlerden biri George "Shorty" Snowden ve Mattie Purnell'di.
Snowden yıllar sonra o anı şöyle anlattı: tekrar eden hareketlerden sıkılmış, partnerini savurmuş ve birkaç adımı tek başına doğaçlamıştı. Eşli dansın ortasında ayrılıp solo adım atma fikri, yani bugün breakaway dediğimiz şey, Lindy Hop'u kendinden önceki bütün eşli danslardan ayıran hareketin ta kendisidir.
Buraya kadar hikâye ile belgeler birbirini tutuyor. Yollar bir sonraki başlıkta ayrılıyor.
Dönemin gazetesi ne yazdı: 20 Haziran 1928
Maraton devam ederken New York World gazetesi 20 Haziran 1928 tarihli sayısında şunu yazdı:
"The smallest pair on the floor, Mattie Purnell and George Snowden garnered a 15 dollars gold prize for the fanciest performance of a new dance called the 'Lindbergh Hop.'" Türkçesi: Pistteki en ufak tefek çift, Mattie Purnell ve George Snowden, 'Lindbergh Hop' adlı yeni bir dansın en gösterişli icrasıyla 15 dolarlık altın ödülü kazandı.
Bu cümle iki şeyi birden söylüyor.
Snowden ve Purnell'in o maratonda gerçekten ödül kazandığı belgeli. Hikâyenin bu kısmı doğru.
Ama dansın adı o pistte "Lindy Hop" değil, "Lindbergh Hop" olarak geçiyor. Yani ünlü sahnenin tam ortasında, olayı yerinde izleyen muhabir başka bir isim yazmışAdın belgelenmiş ilk kullanımı: 12 Eylül 1928
Harlem'deki bu dans için "lindy hop" adının kamuya açık ilk belgelenmiş kullanımı, 12 Eylül 1928 tarihli New York Amsterdam News gazetesindeki "Dance Revue Contest at Lincoln" başlıklı haberde geçiyor. Snowden burada partneri Pauline Morse ile Lincoln Theatre sahnesinde anılıyor.
İki hafta sonra, 29 Eylül 1928'de Baltimore'da çıkan Afro-American gazetesi şu başlığı attı: "'Lindy Hop' Hops At Lincoln".
Yani ad, maratondan iki aydan fazla sonra, bir tiyatro programı vesilesiyle yerleşti. Maraton pistinde değil, sahne afişinde.
Peki o meşhur sahne nereden çıktı
Gazetecinin sorusu ve Snowden'ın cevabı, dönemin gazetelerinde karşımıza çıkmıyor.
Hikâyenin bilinen kaynağı çok daha geç. Caz dansı araştırmacısı Marshall Stearns, Snowden ile Aralık 1959'da görüştü. Maratonun ve breakaway'in anlatımı bu görüşmeye dayanıyor ve 1968'de yayımlanan Jazz Dance: The Story of American Vernacular Dance kitabıyla dünyaya yayıldı.
Olaydan otuz bir yıl sonra kaydedilmiş bir hatıra. Snowden yalan söylemiş değil; otuz bir yıl, bir anının etrafında hikâye toplanması için fazlasıyla uzun bir süre.
Bunun bir işareti de şu: anlatının farklı aktarımlarında Snowden'ın cevabı farklı geçiyor. Bir yerde "Lindy Hop", bir yerde "We hop like Lindy did", bir yerde "The Lindy". Sözlü bir hikâyenin her tekrarda biraz değişmesi beklenen şeydir, kusur değil.
Araştırmacılar ne diyor
Harlem caz dansçıları üzerine doktora çalışması yapan Harri Heinilä, adın Harlem dansı için ilk kez Eylül 1928'de kamuya açık biçimde kullanıldığını gösterdi. Maratondan iki aydan fazla sonra olduğu için, dansın maratonda ad aldığı anlatısının büyük olasılıkla doğru olmadığını belirtiyor.
Savoy Ballroom tarihçisi Terry Monaghan da Snowden üzerine yazdığı çalışmada aynı noktaya dikkat çekti (The Dancing Times, Temmuz 2004).
Snowden bugün hâlâ adı koyan kişi olarak anılıyor. Bunu kesinleştiren bir dönem belgesi yok, ama çürüten de yok. Eylül 1928'deki afiş için adı kimin seçtiği bilinmiyor. Snowden olabilir, tiyatronun kendisi de olabilir. Bu soru açık duruyor.
Hangi iddia nerede duruyor
Ad, Lindbergh'in uçuşundan geliyor. Kaynak: dönemin basını ve etimoloji arşivleri. Durum: doğru.
Manşette "hop" kelimesi vardı. Kaynak: The Baltimore News, 20 Mayıs 1927. Durum: doğru.
Manşet "Lindy Hops the Atlantic" idi. Kaynak: yaygın anlatı. Durum: bu hâliyle belgelenemedi.
Snowden ve Purnell maratonda ödül kazandı. Kaynak: New York World, 20 Haziran 1928. Durum: doğru.
Maratonda dansın adı Lindy Hop'tu. Kaynak: aynı gazete "Lindbergh Hop" yazıyor. Durum: yanlış.
Adı Snowden koydu. Kaynak: Stearns görüşmesi, Aralık 1959. Durum: belirsiz.
"Lindy Hop" ilk 1928'de kullanıldı. Kaynak: San Mateo Times, 8 Haziran 1927. Durum: bir yıl daha eski.
"Hop" kelimesinin ikinci anlamı
Adın bu kadar kolay tutmasının bir sebebi daha var.
"Hop" İngilizcede yalnızca sıçramak demek değil. Sözlüklerde ikinci bir anlamı daha var: dans, dans etmek için toplanılan gece. Amerika'da lise dans gecelerine verilen "sock hop" adı bu kullanımın devamıdır.
Bunun anlamı şu. Gazete "LINDBERGH HOPS OFF FOR PARIS" yazarken uçuştan söz ediyordu. Ama o manşeti okuyan bir dansçının kulağında kelimenin öbür anlamı da çınlıyordu.
Ad bu yüzden zorlanmadan yapıştı. Pilotun lakabı Lindy, dans gecesinin adı hop. İkisi yan yana gelince hem yılın en büyük haberini hem de yapılan işi aynı anda söyleyen bir isim çıktı. Bu kadar hızlı yayılmasının sebebi de bu olsa gerek.
En makul okuma şu: Lindbergh'in uçuşu adı yarattı ve meşrulaştırdı. Harlem'deki dansçılar da o adı, kendi pistlerinde yıllardır biçimlenmekte olan dansa taşıdı.
Shorty George Snowden'ın asıl yaptığı
Adı kimin koyduğu belirsiz. Ama bu belirsizlik Snowden'ın değerini düşürmüyor; tartışma çoğu zaman onun asıl katkısının önüne geçiyor.
George Snowden 4 Temmuz 1904'te doğdu, Mayıs 1982'de öldü. Savoy Ballroom'un ilk yıllarından 1930'ların başına kadar salonun en bilinen dansçısıydı ve "Savoy'un Kralı" diye anıldı. 1930 ve 1931 ulusal şampiyonluklarını kazandı. Ünvanı 1935'te Frankie Manning'e kaptırdı.
Kısa boyunu dezavantaj değil imza hâline getirdi. Dizlerini kırıp yana salınarak yaptığı ve bugün Shorty George adıyla bilinen adım ondan kalma. İlk profesyonel Lindy Hop ekibini de o kurdu: Shorty Snowden Dancers.
En kalıcı katkısı ise breakaway'dir. Dansın doğaçlamaya açık yapısı, bugün derste öğrettiğimiz her solo adımın oradan gelmesi, bu fikir sayesindedir.
Bir ismin konması bir gün sürer, bir dansın karakterinin oturması yıllar. Snowden'ın imzası ikincisinde duruyor. Adı kimin koyduğu bilinmiyor olabilir, ama onun pistte ne yaptığı biliniyor.
Zaman çizelgesi
20-21 Mayıs 1927. Lindbergh New York'tan Paris'e uçuyor. Manşetlerde "hops off".
22 Mayıs 1927. New York Times birinci sayfa, "Lindbergh Does It!".
8 Haziran 1927. "Lindy Hop" ifadesi San Mateo Times'ta basılıyor.
17 Haziran 1928. Harlem'de Manhattan Casino'da dans maratonu başlıyor.
20 Haziran 1928. New York World, Snowden ve Purnell'in ödülünü "Lindbergh Hop" adıyla duyuruyor.
12 Eylül 1928. New York Amsterdam News'de "lindy hop" adının belgelenmiş ilk kullanımı.
29 Eylül 1928. Baltimore Afro-American, "'Lindy Hop' Hops At Lincoln".
Aralık 1959. Marshall Stearns, Snowden ile görüşüyor.
1968. Jazz Dance kitabı yayımlanıyor, hikâye dünyaya yayılıyor.
Dansın kime ait olduğu
Bu tarihlerin arasında kaybolmaması gereken bir şey var.
Lindy Hop'u Harlem'in Afro-Amerikan topluluğu yarattı. Savoy Ballroom'un pistinde, kendi müziğiyle, kendi ritim anlayışıyla, kendi beden diliyle. Snowden da Purnell de Manning de bu topluluğun içinden çıktı.
Adın bir beyaz pilottan gelmesi bunu değiştirmiyor. Aksine, hikâyenin kendisi de bunu anlatıyor: dans Harlem'de doğdu, adı ana akım basında dolaşan bir haberden geldi. İki ayrı dünyanın kesiştiği yer burası.
Bugün İstanbul'da, Stockholm'de, Seul'de Lindy Hop yapan herkes o topluluğun mirasını devralıyor. Derste öğrettiğimiz her adımın arkasında bu var.
Sonuç
Hikâyeyi anlatmaya devam ediyoruz. Yanlış olduğu için değil, eksik olduğu için.
Doğru olan kısmı şu: dans adını gerçekten Lindbergh'ten aldı ve o günlerin manşetlerinde gerçekten "hop" kelimesi vardı. Belgelerin eklediği kısmı da şu: ad tek bir espriyle, tek bir gecede doğmadı. Uçuştan sonraki haftalarda Amerika'nın dört bir yanında dolaşmaya başladı, Harlem'de bir dansla buluştu ve iki yıl içinde yerleşti.
Bir dans kültürün içinde doğar ve gelişir, ismi ise gazetede doğar ve gelişir. İkisinin buluşması da böyle olur.
Harlem'de doğan bu dans yüz yıla yakın bir sürede dünyaya yayıldı ve İstanbul'a da uzandı. Bugün Şişli Bomonti ve Kadıköy stüdyolarımızda aynı müzikle, aynı adımlarla dans ediliyor. Adı ise hâlâ 1927'nin gazete manşetlerinden geliyor.
Swing dansının 1920'lerden bugüne uzanan bütün hikâyesini swing dansının tarihçesi yazımızda anlattık. Dansın kendisini merak ediyorsanız Lindy Hop dersleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu yazıdaki bütün tarihler, alıntılar ve gazete adları aşağıdaki kaynaklardan alınmıştır.
Barry Popik, "Lindy Hop" etimoloji dosyası. San Mateo Times and Daily News Leader (8 Haziran 1927) ve Baltimore Afro-American (29 Eylül 1928) alıntıları buradan.
New York Times, 22 Mayıs 1927 birinci sayfa. "Lindbergh Does It!" manşeti ve Le Bourget'deki kalabalığın anlatımı.
The Creators of The Lindy Hop: George "Shorty" Snowden and Mattie Purnell, authenticjazzdance. New York World (20 Haziran 1928) ve New York Amsterdam News (12 Eylül 1928) alıntıları buradan.
Harri Heinilä, An Endeavor by Harlem Dancers to Achieve Equality. Helsinki Üniversitesi doktora tezi.
History of the Lindy Hop, Wikipedia. Maratonun tarihi, salonun adresi ve katılan çift sayısı.
George "Shorty" Snowden, World Swing Dance Council Onur Listesi. Maratonun süresi, şampiyonluklar ve Shorty Snowden Dancers.
Orteig Ödülü, Wikipedia. Ödül tutarı, rota ve Lindbergh'ten önceki ölümlü denemeler.
"hop" maddesi, Wiktionary. Kelimenin dans anlamı.
Marshall ve Jean Stearns, Jazz Dance: The Story of American Vernacular Dance, 1968. Snowden ile Aralık 1959'da yapılan görüşme bu kitapta aktarılıyor.
Terry Monaghan, "George Snowden", The Dancing Times, Temmuz 2004..
Yorumlar