Swing Müziği Nedir? Nasıl Tanınır?

"Swing" kelimesi birden fazla şeyi anlatır: caz içindeki bir müzik üslubunu, kendine özgü bir ritim hissini ve bu müzikle yapılan dansları.

Dans tarafını Swing Dansı Nedir? Lindy Hop ve Solo Jazz yazımızda anlattık. Bu yazı ise müziğe ayrıldı.

Çünkü swing danslarını müziğinden ayrı düşünmek mümkün değildir. Lindy Hop'un hareketleri de Solo Jazz'ın ritmi de bu müzikle kurulan ilişki üzerinden gelişmiştir. Müziği daha iyi tanıdıkça dansınız da değişir; kulağınızda beliren ayrıntılar zamanla hareketlerinize yansır.

Bu yazıda swing müziğinin ne olduğunu, dinlerken hangi özelliklere dikkat edebileceğinizi ve hangi kayıtlarla başlayabileceğinizi anlatıyoruz.

Swing müziği nedir?

Swing, 1920'lerin sonlarında gelişmeye başlayan ve 1930'lardan 1940'ların ortalarına kadar Amerika'nın en yaygın popüler müziklerinden biri hâline gelen caz üslubudur. Aynı zamanda müziğin ileri doğru akmasını ve insanda hareket etme isteği uyandırmasını sağlayan ritmik hissin adıdır.

Swing müziği çoğunlukla büyük orkestralarla ilişkilendirilir. Bu orkestralara big band denir. Klasik bir big band'de genellikle saksofon, trompet ve trombon bölümlerinin yanında piyano, gitar, kontrbas ve davuldan oluşan bir ritim bölümü bulunur.

Ancak swing yalnızca orkestradaki müzisyen sayısıyla tanımlanmaz. Küçük gruplar da swing çalabilir. Asıl belirleyici olan ritmik salınım, düzenlemelerin (aranjmanların) yapısı, doğaçlama, riffler ve müzisyenler arasındaki iletişimdir.

Swing; Afrika kökenli ritim anlayışının, Afro-Amerikan blues ve caz geleneğinin ve büyük dans orkestralarının bir araya gelmesiyle gelişti. Chicago, Kansas City ve New York bu gelişimin önemli merkezleriydi. Fletcher Henderson'ın düzenlemeleri, Duke Ellington'ın orkestra anlayışı ve Count Basie'nin Kansas City'den gelen ritmik yaklaşımı, swing sesinin oluşmasında belirleyici oldu.

1930'lardan 1940'ların ortasına uzanan dönem genellikle Swing Çağı olarak anılır. Bu yıllarda orkestralar radyodan milyonlarca dinleyiciye ulaşıyor, plaklar geniş kitlelere yayılıyor ve dans salonları canlı müzik eşliğinde doluyordu. Swing yalnızca dinlenen değil, büyük ölçüde dans edilerek yaşanan bir müzikti.

Duke Ellington'ın 1932 tarihli parçası, swing'in temel fikrini başlığında taşır: "It Don't Mean a Thing (If It Ain't Got That Swing)." Yani salınmıyorsa bir anlamı yok.

Swing müziği dinlerken nasıl tanınır?

Bir kaydın swing olup olmadığını tek bir özelliğe bakarak anlamak her zaman mümkün değildir. Ancak aşağıdaki dört işareti birlikte duymaya başladığınızda müziği tanımak kolaylaşır.

1. Salınım hissi

Düz çalınan müzikte sekizlik notalar birbirine daha eşit duyulur: ta-ka, ta-ka, ta-ka, ta-ka.

Swing'de ise bu notalar daha esnek, uzunlu kısalı ve salınan bir biçimde çalınır: taa-ka, taa-ka, taa-ka, taa-ka.

Bu yalnızca matematiksel bir uzun-kısa oranından ibaret değildir. Tempo, müzisyen ve yorum değiştikçe salınımın biçimi de değişebilir. Bu nedenle swing hissi, yazılı açıklamadan çok kayıtları tekrar tekrar dinleyerek öğrenilir.

2. İkinci ve dördüncü vuruş

Bir swing parçasını dinlerken içinizden 1-2-3-4 diye sayın.

Vurgu ve el çırpma isteği çoğu zaman 2 ve 4 üzerinde belirginleşir. Davulcunun hi-hat'i, gitarın vuruşları veya orkestranın kısa dokunuşları bu hissi güçlendirebilir.

İkinci ve dördüncü vuruşun öne çıkması yalnızca swing'e özgü değildir. Ancak salınan sekizlikler, yürüyen ritim bölümü ve rifflerle birleştiğinde swing hissinin en kolay duyulan parçalarından biri hâline gelir.

3. Yürüyen ritim bölümü

Birçok klasik swing kaydında kontrbas, her vuruşta farklı bir nota çalarak parça boyunca adım adım ilerler. Buna walking bass, yani yürüyen bas denir.

Gitar, piyano ve davul da bu akışı destekler. Özellikle orta ve yüksek tempolu kayıtlarda ritim bölümü, müziği ağırlaştırmadan sürekli ileri taşır.

Dansçının müzikte hissettiği temel nabzın önemli bir bölümü buradan gelir.

4. Riffler ve soru-cevap

Swing düzenlemelerinde kısa ve akılda kalıcı müzik cümleleri sık sık tekrar edilir. Bu tekrarlanan kalıplara riff denir.

Orkestranın farklı bölümleri de birbirine cevap verebilir. Örneğin trompetler kısa bir cümle çalar, saksofonlar başka bir cümleyle karşılık verir. Bazen bir solist ile orkestra arasında aynı ilişki kurulur.

Bu yapıya call and response, yani soru-cevap denir. Cazın ve Afro-Amerikan müzik geleneğinin temel özelliklerinden biridir.

Swing müziğinin kısa tarihi

Swing'in ortaya çıkışı tek bir müzisyene, orkestraya veya şehre bağlanamaz. Ancak 1920'lerin sonu ve 1930'ların başında bazı isimlerin belirleyici olduğu açıktır.

Fletcher Henderson'ın orkestrası, büyük caz orkestralarının nasıl düzenlenebileceğine ilişkin başlıca modellerden birini oluşturdu. Henderson ve çevresindeki düzenlemeciler; saksofon, trompet ve trombon bölümlerini birbirine cevap veren bir yapı içinde kullanarak big band düzenlemelerinin temel dilini geliştirdi.

Duke Ellington ise orkestradaki her müzisyenin kendine özgü sesini bestelerinin bir parçası hâline getirdi. Count Basie'nin Kansas City'den gelen orkestrası riffler, blues ve daha akıcı bir ritim anlayışıyla farklı bir swing sesi oluşturdu.

Harlem'deki Savoy Ballroom'da müzik ile dans aynı ortamda gelişiyordu. Orkestralar dansçılara göre çalıyor, dansçılar da müziğin ritmine ve değişimlerine hareketleriyle cevap veriyordu.

Davulcu Chick Webb ve orkestrası, Savoy'un en önemli topluluklarından biriydi. Webb'in güçlü ritim anlayışı, salonun dansçılarıyla kurduğu ilişki ve Ella Fitzgerald'ın kariyerindeki rolü onu Swing Çağı'nın temel isimlerinden biri yaptı.

Benny Goodman'ın 21 Ağustos 1935'te Los Angeles'taki Palomar Ballroom'da verdiği konser, swing'in ülke çapında, beyaz dinleyiciler dahil çok daha geniş bir kitleye ulaşmasında önemli bir dönüm noktası sayılır.

Ancak Goodman bu müziği sıfırdan yaratmadı. Orkestrasının sesinde Fletcher Henderson'ın düzenlemelerinin büyük payı vardı. Henderson, mali sorunlar yaşadığı dönemde bazı düzenlemelerini Goodman'a sattı ve daha sonra onun orkestrasında düzenlemeci olarak çalıştı.

Goodman'ın geniş kitlelere ulaşması swing'in ulusal ölçekte popülerleşmesini hızlandırdı. Müziğin kaynağı ise değişmedi: swing, Ellington, Henderson, Webb ve diğer siyah müzisyenlerin yıllar içinde geliştirdiği bir müzikti; Goodman'ın ünü bu birikimin üzerinde yükseldi.

1940'larda popüler müzik değişmeye başladı. Büyük orkestraların ekonomik olarak sürdürülmesi zorlaştı; küçük caz grupları ve bebop gibi yeni biçimler öne çıktı. Swing'in ana akım popüler müzikteki hâkimiyeti azaldı ancak müziğin kendisi ortadan kalkmadı.

Dönemin kayıtları yaşamaya devam etti. Günümüzde de hem bu kayıtlar dinleniyor hem de swing geleneğini sürdüren orkestralar canlı müzik yapıyor.

Swing'in altı önemli ismi

Fletcher Henderson

Piyanist, orkestra şefi ve düzenlemeci. Büyük caz orkestralarının düzenleme anlayışını şekillendiren temel isimlerden biridir.

Orkestrasının geliştirdiği bölüm yapısı ve soru-cevap düzenlemeleri, Swing Çağı boyunca pek çok topluluk tarafından örnek alındı. Benny Goodman'ın yükselişinde Henderson'ın düzenlemeleri önemli rol oynadı.

Chick Webb

Davulcu ve orkestra şefi. Savoy Ballroom'daki performansları ve dansçılarla kurduğu güçlü ritmik ilişkiyle tanınır.

Ella Fitzgerald'ın orkestrasına katılmasını sağladı ve kariyerinin ilk yıllarında ona rehberlik etti. Webb'in davulculuğu, döneminin müzisyenleri ve dansçıları üzerinde büyük etki bıraktı.

Duke Ellington

Besteci, piyanist ve orkestra şefi. Üretimi Swing Çağı'nın çok ötesine uzanır ve caz tarihinin en önemli bestecilerinden biri kabul edilir.

Ellington'ın orkestrası yalnızca güçlü biçimde swing etmiyor, aynı zamanda her müzisyenin farklı ses rengini düzenlemelerin bir parçasına dönüştürüyordu.

Count Basie

Kansas City'den çıkan piyanist ve orkestra şefi.

Basie orkestrasının riffler, blues, geniş ritmik alan ve sade düzenlemeler üzerine kurulu sesi, dansçılar arasında en sevilen swing yaklaşımlarından birini oluşturdu.

Ella Fitzgerald

Kariyerine Chick Webb'in orkestrasında başlayan caz şarkıcısı.

1938'de Webb orkestrasıyla kaydettiği A-Tisket, A-Tasket, onu geniş kitlelere tanıttı ve dönemin en büyük hitlerinden biri oldu.

Benny Goodman

Klarnetçi ve orkestra şefi.

1935'teki ulusal yükselişi, swing'in Amerika'daki beyaz genç dinleyiciler arasında büyük bir popülerlik kazanmasını sağladı. Fletcher Henderson'ın düzenlemelerinden geniş ölçüde yararlandı ve siyah-beyaz müzisyenlerin aynı küçük topluluklarda sahneye çıkması konusunda dönemine göre önemli adımlar attı.

Dansçılar için başlangıç dinleme listesi

Aşağıdaki kayıtlar swing müziğinin farklı taraflarını duymak için iyi bir başlangıç sunar.

Fletcher Henderson: Wrappin' It Up

Big band düzenlemesinin nasıl çalıştığını duymak için güçlü bir örnektir. Orkestranın bölümleri arasındaki soru-cevap, riffler ve solo bölümleri belirgin biçimde duyulur.

Kayıt 1934 tarihlidir ve Henderson'ın swing düzenlemeciliğindeki önemini gösterir.

Count Basie: Jumpin' at the Woodside

Basie orkestrasının enerjisini ve riff anlayışını en açık biçimde gösteren kayıtlardan biridir.

1938'de kaydedilen parçada ritim bölümü müziği sürekli ileri taşırken, orkestranın bölümleri kısa ve güçlü cümlelerle birbirine cevap verir.

Chick Webb: Stompin' at the Savoy

Adını Savoy Ballroom'dan alan swing klasiklerinden biridir.

Bestenin temel melodisi, orkestranın salınımı ve dansa açık yapısı, Chick Webb sesini tanımak için iyi bir giriş sunar.

Ella Fitzgerald ve Chick Webb: A-Tisket, A-Tasket

Ella Fitzgerald'ın sesiyle Chick Webb orkestrasının ritmik enerjisini bir araya getirir.

1938'de kaydedilen parça kısa sürede büyük başarı kazandı ve Fitzgerald'ın kariyerinin dönüm noktalarından biri oldu.

Duke Ellington: It Don't Mean a Thing (If It Ain't Got That Swing)

Swing sözcüğünü popüler müzik kültürünün merkezine taşıyan kayıtlardan biridir.

Ritim, vokal ve orkestranın soru-cevap ilişkisi, müziğin temel özelliklerini aynı parça içinde duymanızı sağlar.

Jimmie Lunceford: 'Tain't What You Do (It's the Way That You Do It)

Jimmie Lunceford orkestrasının temiz, ritmik ve mizahi yaklaşımını gösteren 1939 tarihli kayıttır.

Günümüzde swing topluluklarında Shim Sham rutini için en sık kullanılan parçalardan biridir. Ancak Shim Sham yalnızca bu parçayla yapılmak zorunda değildir.

Benny Goodman: Sing, Sing, Sing

Gene Krupa'nın uzun davul bölümleriyle swing döneminin en kolay tanınan kayıtlarından biridir. Goodman orkestrasının kaydı 1937 tarihlidir.

Oldukça uzun, yüksek enerjili ve dramatik bir parçadır. Swing kayıtlarının çoğu bu kadar gösterişli değildir; Sing, Sing, Sing dönemin en görkemli örneklerinden biridir.

Müzik ile dans neden birbirinden ayrılamaz?

Swing dansları bu müzikle birlikte gelişti. Dansçılar yalnızca sabit bir ritme adım atmaz; orkestranın cümlelerine, rifflerine, duruşlarına, yükselişlerine ve beklenmedik değişimlerine cevap verir.

Lindy Hop'ta kullanılan altı ve sekiz vuruşlu hareket yapıları, dansçının müzik içinde kullanabileceği araçlardır. Ancak dansın amacı her figürü belirli bir müzik cümlesine zorla yerleştirmek değildir.

Müziği daha iyi duymaya başladıkça aynı hareketi her şarkıda aynı biçimde yapmamaya başlarsınız. Parçanın enerjisine göre hareketi büyütebilir, küçültebilir, geciktirebilir veya değiştirebilirsiniz.

Solo Jazz'da da adımlar tek başlarına birer amaç değildir. Bir riff'e, vurguya veya break'e cevap vermenin araçlarıdır.

Bu nedenle swing öğrenirken yalnızca bedeniniz değil, kulağınız da eğitilir. Zamanla şunları daha kolay duymaya başlarsınız:

• Müziğin temel vuruşu

• Parçanın temposu

• Sekizli sayımlar

• Müzikal cümlelerin başlangıç ve bitişleri

• Riffler

• Breakler

• Sololar ile toplu orkestra bölümleri arasındaki geçişler

Derste duyduğunuz bir parçayı daha sonra yeniden dinlemek bile bu gelişime katkı sağlar.

Dansçı için müzik fon değil, partnerdir.

Sık sorulan sorular

Swing ile caz aynı şey mi?

Swing, caz geleneğinin içindeki dönemlerden, üsluplardan ve ritmik yaklaşımlardan biridir.

Caz daha geniş bir müzik alanıdır. Swing'den önce New Orleans cazı ve erken dönem büyük orkestra müzikleri; sonrasında ise bebop, cool jazz, hard bop ve başka birçok yaklaşım gelişmiştir.

Swing, cazın dans salonları ve popüler kültürle en yoğun biçimde buluştuğu dönemlerden biridir.

Her caz parçasıyla Lindy Hop yapılır mı?

Hayır. Caz çok geniş bir müzik alanıdır ve her caz parçasının ritmi, temposu veya yapısı Lindy Hop için uygun değildir.

Lindy Hop ağırlıklı olarak belirgin bir swing hissi ve dans edilebilir ritmik akış taşıyan kayıtlarla yapılır.

Elektro swing, swing müziği midir?

Elektro swing; swing ve cazdan alınan sesleri, enstrümanları veya örnekleri elektronik dans müziğiyle birleştiren ayrı bir türdür.

Bazı elektro swing parçalarıyla swing dansları yapılabilir. Ancak tarihsel swing kayıtlarıyla aynı müzik türü değildir ve ritmik yapısı çoğu zaman elektronik dans müziğine daha yakındır.

Dinlemeye nereden başlamalıyım?

Count Basie, Duke Ellington, Chick Webb, Fletcher Henderson ve Ella Fitzgerald'ın 1930'lar kayıtları iyi bir başlangıç sunar.

Tek bir parça seçmek gerekirse Jumpin' at the Woodside, swing'in rifflerini, ritmini ve enerjisini açık biçimde duyabileceğiniz kayıtlardan biridir.

Daha yumuşak bir başlangıç için Ella Fitzgerald ve Chick Webb'in kayıtlarına; daha büyük ve dramatik bir orkestra sesi için Benny Goodman'a yönelebilirsiniz.

Swing müziği bugün hâlâ yapılıyor mu?

Evet. Dünyanın farklı şehirlerinde swing geleneğini sürdüren büyük orkestralar ve küçük caz grupları bulunuyor.

Günümüzdeki swing dans etkinliklerinde hem 1930'lar ve 1940'ların orijinal kayıtları hem de bu müzik dilini sürdüren çağdaş orkestralar çalıyor. Swing festivallerinde canlı müzik hâlâ kültürün önemli bir parçası.

Swing Planet'te müzik

Swing Planet'in Şişli Bomonti ve Kadıköy stüdyolarındaki Lindy Hop ve Solo Jazz derslerinde, bu yazıda anlattığımız müziklerle çalışıyoruz.

Müzik eğitimi danstan ayrı ilerlemez. Adımları öğrenirken temel vuruşu, salınımı, müzikal cümleleri ve parçalardaki değişimleri de duymaya başlarsınız.

Haftalık derslerin yanında düzenlediğimiz pratik saatleri, sosyal dans geceleri ve partiler, farklı kayıtlarla dans etme ve müziği pistte tanıma fırsatı sunar.

Düzenlediğimiz Bosphorus Swing Festival ise dünyanın farklı ülkelerinden eğitmenleri, dansçıları ve canlı swing orkestralarını İstanbul'da buluşturuyor.

Lindy Hop ile Solo Jazz arasında karar vermeye çalışıyorsanız Lindy Hop mu Solo Jazz mı? Hangisiyle Başlamalı? yazımızı da okuyabilirsiniz.

Güncel başlangıç sınıfları ve etkinlik programı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

• Carnegie Hall: What Is Swing?

• Smithsonian Music: Jazz

• Smithsonian National Museum of American History: What Is Jazz?

• Library of Congress: Ella Fitzgerald

• PBS: Jazz, Episode 4: The True Welcome

• PBS American Masters: Benny Goodman

• Smithsonian: A-Tisket, A-Tasket

• Chicago Swing Dance Society (University of Chicago): About Swing Dance

• Frankie Manning Foundation